ช่างชุมชน (Grassroots Innovators)

โครงการช่วยให้ช่างชุมชนที่ได้รับคัดเลือกได้พัฒนาต่อยอดสิ่งประดิษฐ์ผ่านทุนตั้งต้น การบ่มเพาะ และคำปรึกษาจากผู้เชี่ยวชาญ โดยตลอด 5 ปี ช่างที่ได้รับคัดเลือกกระจายอยู่ในกว่า 30 จังหวัดทั่วประเทศ โครงการนี้

ในปีที่ 5 ทั้ง 10 ผลงานได้รับการประเมินอัตราส่วนผลตอบแทนต่อต้นทุน หรือ B/C Ratio โดยคาดการณ์ล่วงหน้า 1 ปี และทุกผลงานมีค่า B/C มากกว่า 1 อัปเดตประเมินผลกระทบทางสังคม: ทั้ง 10 นวัตกรรมให้ผลตอบแทนคุ้มค่าการลงทุน ตัวอย่างเช่น แนวกันไฟสปริงเกลอร์แบบตรวจจับควันอัตโนมัติมีค่า B/C = 66.67 ส่วนเตาแก๊สเศษถ่านมีค่า B/C = 1.5 อัปเดตประเมินผลกระทบทางสังคม: ทั้ง 10 นวัตกรรมให้ผลตอบแทนคุ้มค่าการลงทุน

ตัวเลข B/C เป็นการประเมินภายในของทีมโครงการฯ เพื่อประกอบการตัดสินใจเรื่องทุนระยะขยายผล และยังไม่ผ่านการตรวจสอบจากหน่วยงานภายนอกอิสระ อัปเดตประเมินผลกระทบทางสังคม: ทั้ง 10 นวัตกรรมให้ผลตอบแทนคุ้มค่าการลงทุน เรายังไม่มีรายงานสรุปยอดจำนวนช่างชุมชนหรือครัวเรือนที่ได้รับประโยชน์สะสมตลอด 5 ปีอย่างเป็นทางการ โครงการนี้

เราเริ่มจากรับสมัครและคัดเลือกผลงาน โดยพิจารณาความสำคัญของปัญหา ความคิดสร้างสรรค์ ศักยภาพในการขยายผล ผลกระทบทางสังคม และความเป็นไปได้ในการพัฒนาต่อยอด จากนั้นสัมภาษณ์และลงพื้นที่เยี่ยมชมผลงานจริง โครงการนี้ ในปีที่ 5 มีผู้สมัครกว่า 157 ราย คัดเหลือ 28 ผลงานเพื่อเยี่ยมชม ก่อนเลือก 10 ทีมสุดท้าย อัปเดตคัดกรองเหลือ 28 ผลงาน แล้วลงพื้นที่เยี่ยมชมทั่วประเทศ อัปเดตประกาศผล "10 สุดยอดนวัตกรรมช่างชุมชน ปีที่ 5"

ทีมที่ผ่านการคัดเลือกเข้าร่วมอบรมออนไลน์เรื่อง Design Thinking การออกแบบผลิตภัณฑ์ การตลาดออนไลน์ และการเงิน-บัญชี ก่อนรับคำปรึกษารายทีมจากวิศวกร นักออกแบบ และที่ปรึกษาด้านการตลาดและการเงิน อัปเดตบ่มเพาะนวัตกรรมช่างชุมชนผ่านระบบออนไลน์ 2 วัน อัปเดตลงพื้นที่ให้คำปรึกษาเชิงลึกรายทีม 10 จังหวัดทั่วประเทศ ต่อด้วยการจัดแสดงผลงาน เชื่อมโยงกับองค์กรพันธมิตร และให้ทุนระยะขยายผลแก่ทีมที่มีแนวทางต่อยอดชัดเจน โครงการนี้

บทเรียนที่เห็นจากกระบวนการคือ การสนับสนุนไม่ได้มีเพียงเงินทุน แต่มีทั้งการประเมินหน้างาน การให้คำปรึกษา และการเชื่อมต่อเครือข่ายควบคู่กัน โครงการนี้ ส่วนผล B/C ที่ใช้ประกอบการตัดสินใจเป็นการประเมินภายใน และยังไม่ผ่านการตรวจสอบโดยหน่วยงานภายนอกอิสระ อัปเดตประเมินผลกระทบทางสังคม: ทั้ง 10 นวัตกรรมให้ผลตอบแทนคุ้มค่าการลงทุน

แนวทางนี้ตั้งต้นจากการที่คนในชุมชนมีประสบการณ์และทักษะช่างสำหรับแก้ปัญหาของตนเอง โดยมักดัดแปลงวัสดุที่หาได้ในท้องถิ่นหรือเครื่องมือเดิมให้เหมาะกับสภาพการใช้งาน ประเด็นนวัตกรรมและภูมิปัญญาชุมชน โครงการคัดเลือกผลงานที่ใช้งานจริงหรือจำหน่ายจริง แล้วพิจารณาความสำคัญของปัญหา ความคิดใหม่ ศักยภาพในการขยายผล ผลกระทบทางสังคม และความเป็นไปได้ในการพัฒนาต่อ อัปเดตเปิดรับสมัคร "สุดยอดนวัตกรรมช่างชุมชน ปีที่ 5" ทั่วประเทศ โครงการนี้

ในปีที่ 5 ทีมงานลงพื้นที่ทั้ง 4 ภาคเพื่อเยี่ยมชมผลงานและสัมภาษณ์ช่างชุมชน จากนั้นทีมที่ผ่านการคัดเลือกได้รับการบ่มเพาะและคำปรึกษารายทีม อัปเดตคัดกรองเหลือ 28 ผลงาน แล้วลงพื้นที่เยี่ยมชมทั่วประเทศ อัปเดตบ่มเพาะนวัตกรรมช่างชุมชนผ่านระบบออนไลน์ 2 วัน ตัวอย่างนี้แสดงให้เห็นว่าแนวทางทำงานกับผลงานและผู้คิดค้นในพื้นที่ ไม่ใช่การนำเทคโนโลยีจากภายนอกไปกำหนดให้ชุมชน ประเด็นนวัตกรรมและภูมิปัญญาชุมชน

เรายังไม่ได้บันทึกเงื่อนไขขั้นต่ำด้านงบประมาณ บุคลากร หรือขั้นตอนสำหรับหน่วยงานท้องถิ่นที่ต้องการเริ่มกระบวนการนี้ในพื้นที่ของตนเอง

จุดเริ่มต้นของแนวทางคือดูว่าชุมชนมีปัญหาอะไร และมีช่างหรือสิ่งประดิษฐ์ใดที่กำลังใช้แก้ปัญหานั้นอยู่แล้ว เพราะช่างชุมชนมักนำวัสดุในท้องถิ่นหรือเครื่องมือเดิมมาดัดแปลงให้เหมาะกับพื้นที่ ประเด็นนวัตกรรมและภูมิปัญญาชุมชน ในโครงการ ทีมที่ผ่านการคัดเลือกได้เรียนรู้ Design Thinking การออกแบบผลิตภัณฑ์ การตลาดออนไลน์ และการเงิน-บัญชี อัปเดตบ่มเพาะนวัตกรรมช่างชุมชนผ่านระบบออนไลน์ 2 วัน

อีกส่วนที่นำไปปรับใช้ได้คือการรับฟังและดูผลงานจริงก่อนให้คำแนะนำ โดยทีมที่ปรึกษาลงพื้นที่เพื่อประเมินศักยภาพและช่วยพัฒนาต้นแบบ ระบบความปลอดภัย และแผนต่อยอดผลิตภัณฑ์ โครงการนี้ อัปเดตลงพื้นที่ให้คำปรึกษาเชิงลึกรายทีม 10 จังหวัดทั่วประเทศ ผลงานที่ได้รับทุนระยะขยายผล ได้แก่ ตัดเล็บสร้างบ้าน แนวกันไฟสปริงเกลอร์แบบตรวจจับควันอัตโนมัติ และธรณีอาร์ต อัปเดตงานแสดงผลงาน พิธีมอบทุนสนับสนุน และประกาศผลทุนระยะขยายผล

เรายังไม่ได้จัดทำคู่มือ ขั้นตอนย่อ หรือเครื่องมือสำเร็จรูปสำหรับให้คนทำงานในพื้นที่นำไปใช้ได้ทันที

ช่างชุมชนจำนวนมากมีทักษะและประสบการณ์แก้ปัญหาในพื้นที่ แต่เมื่อไม่ได้รวมกลุ่มเป็นทางการก็อาจได้รับความช่วยเหลือจากภาครัฐและเอกชนได้ยาก อีกทั้งความซับซ้อนของระบบสนับสนุนเป็นอุปสรรคต่อการขยายผลงาน ทำให้นวัตกรรมบางส่วนหยุดอยู่ที่การใช้งานเฉพาะตัว ประเด็นนวัตกรรมและภูมิปัญญาชุมชน การสนับสนุนที่เรามองว่าจำเป็นจึงประกอบด้วยการช่วยขัดเกลาแนวคิด คำปรึกษาเชิงเทคนิคจากผู้เชี่ยวชาญ ทุนตั้งต้นเพื่อพัฒนาต้นแบบ และช่องทางให้ชุมชนอื่นนำความรู้ไปปรับใช้ ประเด็นนวัตกรรมและภูมิปัญญาชุมชน

โครงการนำแนวทางนี้มาทำผ่านการคัดเลือก บ่มเพาะ ให้คำปรึกษารายทีม จัดแสดงผลงาน และเชื่อมโยงกับองค์กรพันธมิตร โครงการนี้ การบ่มเพาะปีที่ 5 ครอบคลุม Design Thinking การออกแบบผลิตภัณฑ์ การตลาดออนไลน์ และการเงิน-บัญชี พร้อมเชื่อมโยงเครือข่ายพันธมิตร อัปเดตบ่มเพาะนวัตกรรมช่างชุมชนผ่านระบบออนไลน์ 2 วัน ส่วนการลงพื้นที่มีทั้งวิศวกร นักออกแบบผลิตภัณฑ์ ที่ปรึกษาการตลาดออนไลน์ และทีมการเงินและบัญชีร่วมให้คำแนะนำ อัปเดตลงพื้นที่ให้คำปรึกษาเชิงลึกรายทีม 10 จังหวัดทั่วประเทศ

ความร่วมมือที่ระบุไว้จึงครอบคลุมความเชี่ยวชาญ เงินทุน และการเชื่อมต่อเครือข่าย แต่ไม่ได้หมายความว่าโครงการรับรองการสนับสนุนจากภาคีในอนาคต โครงการนี้