ชุมชนพิทักษ์ป่า (Forest Guardians)

เราใช้กลไกการจ่ายแทนคุณระบบนิเวศ หรือ PES สนับสนุนชุมชนให้ดูแลป่า และติดตามผลจากดัชนีความเขียวขจี (NDVI) กับพื้นที่เผาไหม้ (burn scar) รวมถึงข้อมูลจุดความร้อนและความหลากหลายทางชีวภาพ โครงการนี้ ผลลัพธ์ที่รายงานมีทั้งจุดความร้อนบ้านขุนช่างเคี่ยนลดจาก 38 จุดเหลือ 2 จุดในปี 2568 และป่าชุมชนแม่สาน้อยไม่มีพื้นที่เผาไหม้ตลอดฤดูแล้ง 2568 โครงการนี้ บ้านปากกองตะวันออกมีจุดความร้อน 9 จุดตลอดฤดูไฟ หลังได้รับงบประมาณและอุปกรณ์สำหรับแนวกันไฟ ทีมลาดตระเวน และการสื่อสาร โดยยืนยันด้วยข้อมูลดาวเทียม อัปเดตบ้านปากกองตะวันออก ลำปาง: จุดความร้อนลดเหลือเพียง 9 จุด หลังเข้าร่วมกลไก PES

เราไม่ได้วัดความสำเร็จแค่จำนวนครั้งที่ดับไฟ แต่ดูศักยภาพชุมชน การลดความเสี่ยงของผู้ปฏิบัติงาน และการมีเศรษฐกิจที่ตอบแทนการดูแลป่าด้วย อัปเดตบทเรียนฤดูไฟ 2569: ความสำเร็จวัดจากศักยภาพชุมชน ไม่ใช่แค่จำนวนครั้งที่ดับไฟได้ ตัวเลขผลจากรายงานวิจัย PES ปี 2569 ครอบคลุมเฉพาะ 42 ชุมชนใน 6 จังหวัดที่ทำงานผ่านองค์กรพี่เลี้ยงทั้งหกแห่ง ไม่รวมชุมชนที่ได้รับทุนจากแหล่งอื่นของโครงการ โครงการนี้

เราใช้กลไก PES สนับสนุนชุมชนพิทักษ์ป่า โดยติดตามผลจาก NDVI และพื้นที่เผาไหม้ พร้อมทำงานกับองค์กรพี่เลี้ยงเพื่อเสริมการจัดตั้งกลุ่ม ธรรมาภิบาล กติกาชุมชน และการเงิน-บัญชี โครงการนี้ ในพื้นที่ ชุมชนทำแนวกันไฟ ลาดตระเวนและป้องกันการบุกรุก ฟื้นฟูป่าและสร้างฝาย รวมถึงพัฒนาอาชีพ เช่น เกษตรไม่เผาและท่องเที่ยวเชิงฟื้นฟู โครงการนี้ การติดตามผลใช้ภาพถ่ายดาวเทียมร่วมกับ AI โดรน และการทดลองบันทึกเสียงธรรมชาติเพื่อประเมินความหลากหลายของนก อัปเดตทดลองฟังเสียงป่า: นำร่องเทคโนโลยี Bioacoustic วัดความหลากหลายทางชีวภาพที่บ้านแม่สา

บทเรียนจากฤดูไฟ 2569 คือชุมชนที่ระดมคนทั้งหมู่บ้านทำแนวกันไฟได้ไม่จำเป็นต้องรอการเบิกงบรัฐ ขณะที่เซนเซอร์ ระบบสปริงเกอร์ และโดรนช่วยลดการเข้าไปเสี่ยงในพื้นที่อันตราย อัปเดตบทเรียนฤดูไฟ 2569: ความสำเร็จวัดจากศักยภาพชุมชน ไม่ใช่แค่จำนวนครั้งที่ดับไฟได้ เงินบริจาคที่เปลี่ยนเป็นอุปกรณ์สื่อสาร อาหาร หรือเครื่องเป่าใบไม้ช่วยอุดช่องว่างเฉพาะหน้าได้ ส่วนการสร้างรายได้จากการดูแลป่าช่วยให้การป้องกันมีฐานเศรษฐกิจต่อเนื่อง อัปเดตบทเรียนฤดูไฟ 2569: ความสำเร็จวัดจากศักยภาพชุมชน ไม่ใช่แค่จำนวนครั้งที่ดับไฟได้

ตัวอย่างของเราครอบคลุมพื้นที่ที่ชุมชนร่วมดูแลป่าและต้องเตรียมรับมือไฟ เช่น ดอยช้างป่าแป้ที่ทุกครัวเรือนร่วมทำแนวกันไฟและใช้เซนเซอร์กับระบบสปริงเกอร์ รวมถึงบ้านห้วยปลาหลดที่เชื่อมพื้นที่เกษตรกับแนวกันไฟเปียก อัปเดตดอยช้างป่าแป้และแม่ปอก: แนวกันไฟจากพันธสัญญาทั้งหมู่บ้าน หนุนด้วยเซนเซอร์ กล้อง และระบบจัดการน้ำ บางพื้นที่พัฒนารายได้ควบคู่กัน เช่น บ้านเหล่าเหนือปรับเส้นทางลาดตระเวนเป็นเส้นทางเดินป่าท่องเที่ยว และบ้านมณีพฤกษ์วางแผนแหล่งเรียนรู้ท่องเที่ยวเชิงนิเวศกับการผลิตกาแฟใต้ร่มไม้ อัปเดตบ้านเหล่าเหนือ แพร่: เปลี่ยนเส้นทางลาดตระเวนไฟป่าเป็นเส้นทางเดินป่าท่องเที่ยว หนุนรายได้กลับสู่การปกป้องผืนป่า อัปเดตบ้านมณีพฤกษ์ น่าน: จากแนวป้องกันไฟสู่แหล่งเรียนรู้กาแฟใต้ร่มป่าและการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ

การทำงานตามกลไก PES ในปี 2569 ใช้องค์กรพี่เลี้ยงร่วมจัดทำแผนกับชุมชน 42 แห่ง ก่อนคัดเลือก 25 ชุมชนรับงบประมาณจริง โดยแผนครอบคลุมทั้งการป้องกันไฟและการบริหารจัดการเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน อัปเดตขยายสู่ 42 ชุมชนใน 6 จังหวัด: จัดทำแผน PES ร่วมกับ 6 องค์กรพี่เลี้ยงทั่วภาคเหนือ ตัวอย่างวิธีที่ใช้ ได้แก่ แผนที่ GIS เพื่อวางแผนพื้นที่ แนวกันไฟและทีมลาดตระเวน ตลอดจนการติดตามด้วยข้อมูลดาวเทียม อัปเดตแม่แจ่ม: เวทีวางแผนจัดการไฟป่าระดับตำบลด้วยแผนที่ GIS เรายังไม่ได้บันทึกเกณฑ์ทั่วไปว่าพื้นที่ใหม่ต้องมีเงื่อนไขหรือทรัพยากรขั้นต่ำอะไรบ้างจึงจะเริ่มแนวทางนี้ได้

วิธีพื้นฐานที่ชุมชนใช้คือทำแนวกันไฟ จัดเวรเฝ้าระวัง และลาดตระเวนป้องกันการบุกรุก โดยวางแผนตามจุดเสี่ยงของพื้นที่ โครงการนี้ บ้านห้วยปลาหลดใช้สปริงเกอร์ร่วมกับพื้นที่เกษตรทำแนวกันไฟเปียก และใช้เครื่องเป่าใบไม้ที่ได้รับจากเงินระดมทุน ช่วยลดเวลาทำแนวกันไฟจาก 1 วันเหลือเพียงไม่กี่ชั่วโมง อัปเดตห้วยปลาหลด: แนวกันไฟเปียกผสานพื้นที่เกษตร ลดเวลาทำแนวกันไฟจากอุปกรณ์ที่ได้รับบริจาค วิทยุสื่อสารและค่าอาหารสวัสดิการเป็นอีกตัวอย่างของสิ่งที่ช่วยอาสาสมัครทำงานในช่วงวิกฤติและพื้นที่ที่สัญญาณมือถือเข้าไม่ถึง อัปเดตเงินระดมทุนจากภาคประชาสังคมเติมช่องว่างงบประมาณไฟป่า ม.ค.-เม.ย. 2569

หากพื้นที่มีระบบน้ำและอุปกรณ์พร้อม ดอยช้างป่าแป้ใช้เซนเซอร์ตรวจจับความร้อนและควันเชื่อมกับสปริงเกอร์ที่สั่งเปิดจากสมาร์ทโฟน ส่วนบ้านดอยปุยใช้โดรนตรวจจับความร้อนเพื่อค้นหาจุดไฟใต้ควันและพุ่มไม้ อัปเดตดอยช้างป่าแป้และแม่ปอก: แนวกันไฟจากพันธสัญญาทั้งหมู่บ้าน หนุนด้วยเซนเซอร์ กล้อง และระบบจัดการน้ำ อัปเดตบ้านดอยปุย: โดรนตรวจจับความร้อนหาหัวไฟใต้ควัน ลดความเสี่ยงอาสาสมัคร การติดตามผลทำได้ด้วยข้อมูลดาวเทียมเรื่องจุดความร้อนและพื้นที่เผาไหม้ และมีการทดลองบันทึกเสียงธรรมชาติเพื่อประเมินชนิดนก อัปเดตบ้านปากกองตะวันออก ลำปาง: จุดความร้อนลดเหลือเพียง 9 จุด หลังเข้าร่วมกลไก PES อัปเดตทดลองฟังเสียงป่า: นำร่องเทคโนโลยี Bioacoustic วัดความหลากหลายทางชีวภาพที่บ้านแม่สา

พื้นที่ป่ากว่า 102 ล้านไร่ต้องอาศัยชุมชนร่วมดูแล เพราะกำลังเจ้าหน้าที่รัฐเพียงลำพังไม่เพียงพอ และไฟป่าเป็นต้นเหตุสำคัญของฝุ่น PM2.5 ประเด็นป่าและชีวิตชุมชน อีกช่องว่างเชิงระบบคือ งบดับไฟป่าจากภาครัฐมักเบิกจ่ายได้จริงในเดือนพฤษภาคม ขณะที่ช่วงวิกฤติคือมกราคมถึงเมษายน ทำให้ชุมชนต้องพึ่งพาตนเองและต้องการทรัพยากรที่ใช้ได้ทันเวลา อัปเดตบทเรียนฤดูไฟ 2569: ความสำเร็จวัดจากศักยภาพชุมชน ไม่ใช่แค่จำนวนครั้งที่ดับไฟได้ การสนับสนุนจึงเชื่อมการป้องกันไฟกับการรักษาแหล่งน้ำและระบบนิเวศ รวมถึงการสร้างรายได้ที่เกื้อกูลการดูแลป่า ประเด็นป่าและชีวิตชุมชน

สิ่งที่เรากำลังระดมทุนสำหรับฤดูไฟ 2569 คือการสนับสนุนชุมชนพิทักษ์ป่าและองค์กรพี่เลี้ยงในพื้นที่ ครอบคลุมค่าอุปกรณ์ดับไฟและซ่อมบำรุง แนวกันไฟและการลาดตระเวน ตลอดจนการพัฒนาเศรษฐกิจที่เอื้อต่อการดูแลป่า ประเด็นป่าและชีวิตชุมชน รูปแบบความร่วมมือที่มีอยู่รวมถึงการระดมทุนจากประชาชน ภาคเอกชน และหน่วยงานต่าง ๆ ตลอดจนการทำงานขององค์กรพี่เลี้ยงที่ช่วยพัฒนาการบริหารจัดการชุมชน โครงการนี้