ป่าและชีวิตชุมชน

งานชุมชนพิทักษ์ป่ามุ่งให้ชุมชนมีทรัพยากรดูแลป่า และติดตามผลจากข้อมูลที่ตรวจสอบได้ ไม่ได้วัดเพียงจำนวนครั้งที่ดับไฟ แต่รวมถึงศักยภาพชุมชนและเศรษฐกิจที่เกื้อกูลป่า โครงการชุมชนพิทักษ์ป่า อัปเดตบทเรียนฤดูไฟ 2569: ความสำเร็จวัดจากศักยภาพชุมชน ไม่ใช่แค่จำนวนครั้งที่ดับไฟได้

• ชุมชนพิทักษ์ป่า จุดความร้อนบ้านขุนช่างเคี่ยนลดจาก 38 จุดเหลือ 2 จุดในปี 2568 และบ้านแม่สาน้อย แม่เหียะใน และบ้านปางแหวรักษาพื้นที่เผาไหม้ให้เป็นศูนย์ โครงการชุมชนพิทักษ์ป่า ป่าชุมชนแม่แจ่มขึ้นทะเบียนแล้ว 9 จาก 10 แห่ง รวมกว่า 18,500 ไร่ และครัวเรือนห้วยปลาหลดมีรายได้กว่า 14 ล้านบาทต่อปีจากวนเกษตร โครงการชุมชนพิทักษ์ป่า

เราติดตามด้วยจุดความร้อนและพื้นที่เผาไหม้จากข้อมูลดาวเทียม รวมถึงดัชนีความเขียว โดรน และการสำรวจของชุมชน ประเด็นนี้ ตัวเลขผลกระทบข้างต้นครอบคลุมกรณีและพื้นที่ที่ระบุไว้ ไม่ใช่ผลของทุกชุมชนในโครงการ โครงการชุมชนพิทักษ์ป่า

เราเริ่มจากหนุนชุมชนที่ดูแลป่าอยู่แล้ว แทนการสร้างกลไกใหม่ และให้อิสระวางแผนใช้งบตามปัญหาของพื้นที่ ประเด็นนี้

• ชุมชนพิทักษ์ป่า ทำงานตั้งแต่แนวกันไฟ ลาดตระเวนและฟื้นฟูป่า ไปจนถึงการพัฒนาเกษตรไม่เผา ท่องเที่ยวเชิงฟื้นฟู และรายได้จากชา-กาแฟใต้ต้นไม้ใหญ่ โครงการชุมชนพิทักษ์ป่า ใช้ดาวเทียมร่วมกับ AI วิเคราะห์ดัชนีความเขียวและรอยไหม้ ใช้โดรนสำรวจ และทดลองชีวอะคูสติกติดตามความหลากหลายของนก โครงการชุมชนพิทักษ์ป่า อัปเดตทดลองฟังเสียงป่า: นำร่องเทคโนโลยี Bioacoustic วัดความหลากหลายทางชีวภาพที่บ้านแม่สา

บทเรียนคือการระดมคนในหมู่บ้านช่วยให้เริ่มป้องกันไฟได้โดยไม่ต้องรอเงินรัฐ เทคโนโลยีควรลดความเสี่ยงต่อชีวิต เงินบริจาคควรเติมช่องว่างเฉพาะหน้า และการดูแลป่าจะยั่งยืนขึ้นเมื่อป่าสร้างรายได้ให้ผู้ดูแลด้วย อัปเดตบทเรียนฤดูไฟ 2569: ความสำเร็จวัดจากศักยภาพชุมชน ไม่ใช่แค่จำนวนครั้งที่ดับไฟได้ ที่ดอยช้างป่าแป้ ทุกครัวเรือนร่วมทำแนวกันไฟและใช้เซนเซอร์กับสปริงเกอร์ช่วยลดความเสี่ยงจากการเข้าไปเปิดน้ำกลางกองเพลิง อัปเดตดอยช้างป่าแป้และแม่ปอก: แนวกันไฟจากพันธสัญญาทั้งหมู่บ้าน หนุนด้วยเซนเซอร์ กล้อง และระบบจัดการน้ำ

ตัวอย่างพื้นที่ที่ทำงานมีทั้งชุมชนในป่าภาคเหนือและป่าชุมชนรอบป่าเขาหินปูนสระบุรี โดยแต่ละพื้นที่วางงานตามบริบทของตน ประเด็นนี้

• ชุมชนพิทักษ์ป่า ทำงานกับชุมชนที่ดูแลป่าอยู่แล้ว โดยมีองค์กรพี่เลี้ยงร่วมพัฒนาการจัดการและการเงินของชุมชน โครงการชุมชนพิทักษ์ป่า ในปี 2569 มีการจัดทำแผน PES กับ 42 ชุมชนใน 6 จังหวัดภาคเหนือ และคัดเลือก 25 ชุมชนให้ได้รับงบประมาณจริง อัปเดตขยายสู่ 42 ชุมชนใน 6 จังหวัด: จัดทำแผน PES ร่วมกับ 6 องค์กรพี่เลี้ยงทั่วภาคเหนือ ตัวอย่างกิจกรรมมีทั้งแนวกันไฟและลาดตระเวน การฟื้นฟูธรรมชาติ และการสร้างรายได้ที่ไม่พึ่งการเผา โครงการชุมชนพิทักษ์ป่า

แนวทางนี้ให้ชุมชนมีอิสระวางแผนใช้งบตามปัญหาพื้นที่ และติดตามผลด้วยข้อมูลดาวเทียม โดรน และการสำรวจของชุมชน ประเด็นนี้ เรายังไม่ได้บันทึกเกณฑ์คัดเลือกพื้นที่หรือเงื่อนไขขั้นต่ำที่ต้องมีเพื่อเริ่มดำเนินงานไว้อย่างครบถ้วน

เราเน้นเครื่องมือที่ชุมชนใช้แก้ปัญหาหน้างานได้ และให้ชุมชนเลือกใช้งบตามสถานการณ์ในพื้นที่ ประเด็นนี้

• ชุมชนพิทักษ์ป่า ตัวอย่างพื้นฐานคือทำแนวกันไฟ จัดทีมลาดตระเวน และเตรียมอุปกรณ์ดับไฟกับอุปกรณ์สื่อสาร โครงการชุมชนพิทักษ์ป่า บ้านปากกองตะวันออกจัดทีมลาดตระเวนและใช้อุปกรณ์สื่อสารควบคู่กับแนวกันไฟ อัปเดตบ้านปากกองตะวันออก ลำปาง: จุดความร้อนลดเหลือเพียง 9 จุด หลังเข้าร่วมกลไก PES บ้านห้วยปลาหลดใช้สปริงเกอร์ร่วมกับพื้นที่เกษตรเป็นแนวกันไฟเปียก และใช้เครื่องเป่าใบไม้ช่วยลดเวลาทำแนวกันไฟจาก 1 วันเหลือไม่กี่ชั่วโมง อัปเดตห้วยปลาหลด: แนวกันไฟเปียกผสานพื้นที่เกษตร ลดเวลาทำแนวกันไฟจากอุปกรณ์ที่ได้รับบริจาค

ถ้าพื้นที่มีจุดเสี่ยงที่คนเข้าถึงยาก อาจใช้เซนเซอร์ตรวจจับความร้อนและควันเชื่อมกับสปริงเกอร์ที่สั่งเปิดจากสมาร์ทโฟน หรือใช้กล้องร่วมกับข้อมูลลมช่วยวางแผน อัปเดตดอยช้างป่าแป้และแม่ปอก: แนวกันไฟจากพันธสัญญาทั้งหมู่บ้าน หนุนด้วยเซนเซอร์ กล้อง และระบบจัดการน้ำ โดรนตรวจจับความร้อนช่วยค้นหาหัวไฟใต้ควันและพุ่มไม้ เพื่อลดความเสี่ยงของอาสาสมัคร อัปเดตบ้านดอยปุย: โดรนตรวจจับความร้อนหาหัวไฟใต้ควัน ลดความเสี่ยงอาสาสมัคร การเลือกเครื่องมือจึงควรเริ่มจากปัญหาและความปลอดภัยของคนทำงานในพื้นที่ อัปเดตบทเรียนฤดูไฟ 2569: ความสำเร็จวัดจากศักยภาพชุมชน ไม่ใช่แค่จำนวนครั้งที่ดับไฟได้

ไฟป่ากระทบทั้งคุณภาพอากาศ แหล่งน้ำ และระบบนิเวศ ขณะที่กำลังเจ้าหน้าที่รัฐเพียงลำพังไม่พอดูแลพื้นที่ป่าขนาดใหญ่ จึงต้องหนุนชุมชนที่เป็นด่านแรกในการดูแลป่า ประเด็นนี้ บทเรียนจากพื้นที่ยังชี้ว่าการรอเบิกจ่ายงบรัฐอาจไม่ทันช่วงวิกฤติ และการดูแลป่าต้องเชื่อมกับรายได้ของคนในชุมชน อัปเดตบทเรียนฤดูไฟ 2569: ความสำเร็จวัดจากศักยภาพชุมชน ไม่ใช่แค่จำนวนครั้งที่ดับไฟได้

• ชุมชนพิทักษ์ป่า สำหรับฤดูไฟ 2569 เรากำลังระดมทุนเพื่อสนับสนุนชุมชนและองค์กรพี่เลี้ยงในพื้นที่ ทั้งค่าอุปกรณ์ดับไฟและซ่อมบำรุง แนวกันไฟและลาดตระเวน และการพัฒนาเศรษฐกิจที่เอื้อต่อการดูแลป่า ประเด็นนี้ การทำงานร่วมกันมีทั้งชุมชน องค์กรพี่เลี้ยง และการติดตามผลจากข้อมูลดาวเทียม โดรน และการสำรวจของชุมชน โครงการชุมชนพิทักษ์ป่า

• PES Center ฐานข้อมูลนี้เชื่อมผู้สนับสนุนกับโครงการที่ชุมชนดูแลป่า ชายฝั่ง และแม่น้ำ และให้ความสำคัญกับผลลัพธ์ที่วัดได้กับการทำงานต่อเนื่อง โครงการPES Center ความร่วมมือที่ระบุไว้จึงครอบคลุมทุนและทรัพยากร องค์กรพี่เลี้ยง และการพัฒนาระบบติดตามผล ไม่ใช่เพียงการสนับสนุนกิจกรรมครั้งเดียว ประเด็นนี้ โครงการPES Center